Από τον 20ό αιώνα στον J. S. Bach

Μια διαδρομή που ξεκινάει από μερικές από τις πιο σύγχρονες τάσεις του 20ού αιώνα με αποκορύφωμα τον Νίκο Σκαλκώτα, για να ξαναγυρίσει στις θεμελιώδεις αρχές της μουσικής τέχνης όπως συνοψίστηκαν από τον J. S. Bach τρεις αιώνες πρωτύτερα.

 

Paul Hindemith (1895-1963) - Sonata (1949)

I. Allegretto

II. Scherzo. Allegro assai

III. Molto adagio – Recitativo – Lied. Allegretto grazioso

 

Paul Pierné (1874-1962) - Nocturne (αρχικά γραμμένο για βιολοντσέλο)

Γιάννης Κακλαμάνης (1965) - Κομμάτι

Νίκος Σκαλκώτας (1904-1949)

 

Passacaglia για σόλο πιάνο (από τα 32 κομμάτια για σόλο πιάνο 1940-1941)

Σερενάτα για κοντραμπάσο και πιάνο (αρχικά γραμμένη για βιολοντσέλο)

Τρυφερή μελωδία (1949)

 

J. S. Bach (1685-1750) - Σονάτα Νο 2 σε Ρε μείζονα BWV 1028 (αρχικά γραμμένη για βιόλα ντα γκάμπα)

I. Adagio

II. Allegro

III. Andante

IV. Allegro

 

Ο Hindemith έγραψε τη Σονάτα για κοντραμπάσο και πιάνο το 1949, κατά την παραμονή του στο Taos του Νέου Μεξικού. Ακολουθεί το νεοκλασικό-τονικό ιδίωμά του, με έντονα χρωματικά και διάφωνα στοιχεία.

Το αρχικό Allegretto έχει έναν μάλλον στιβαρό και ζωηρό χαρακτήρα, το οποίο ακολουθείται από ένα Scherzo, αρχικά κοφτό και παιχνιδιάρικο, που στη συνέχεια εξελίσσεται με βίαιο και δεξιοτεχνικό τρόπο, ιδίως ως προς το μέρος του πιάνου, για να καταλήξει σε μια μετέωρη και ερωτηματική διάθεση, προαναγγέλλοντας το εκτενέστατο τρίτο μέρος.

Αυτό είναι και το πιο συναισθηματικά φορτισμένο μέρος της Σονάτας και αποτελείται από τρεις διακριτές ενότητες: Molto adagio, Recitativo και Lied.

Ξεκινά με μια σκοτεινή και λυρική εισαγωγή, με πρωταγωνιστή το κοντραμπάσο, την οποία διαδέχονται διαδοχικά επεισόδια παραληρηματικού χαρακτήρα, με το πιάνο σε πρώτο πλάνο. Στο Recitativo, τα δύο όργανα συνομιλούν με έντονη αφηγηματικότητα, για να κλείσει η Σονάτα με ένα σύντομο, απλό και ανάλαφρο τραγούδι, ως κάθαρση από το προηγούμενο δράμα.

Το Nocturne του P. Pierné είναι ένα από τα λίγα έργα που έγραψε ο συνθέτης για τσέλο και πιάνο, με αποκορύφωμα τη Σονάτα του σε Ρε μείζονα, και είναι αφιερωμένο στη Madeleine Marcelli-Herson. Από τις πρώτες κιόλας νότες διαμορφώνει ένα αέρινο και αισθαντικό περιβάλλον, στο οποίο επανέρχεται μετά από ένα μεσαίο, πιο ταραγμένο μέρος.

Στην Τρυφερή μελωδία και τη Σερενάτα, ο Σκαλκώτας μάς εντυπωσιάζει με τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί τα απλούστερα δυνατά μέσα, προκειμένου να φωτίσει το δικό του ιδιωματικό μουσικό σύμπαν, εμπνευσμένο από τη δωδεκαφθογγική κουλτούρα του A. Schoenberg.

Η Σονάτα του J. S. Bach, BWV 1028, σε Ρε μείζονα, πιθανολογείται ότι γράφτηκε κατά την παραμονή του Bach στη Λειψία, την περίοδο 1730–1740. Ουσιαστικά πρόκειται για μια trio sonata, με τις δύο επάνω φωνές —το δεξί χέρι του πιάνου και το κοντραμπάσο— να μιμούνται και να συνομιλούν μεταξύ τους, ενώ το αριστερό χέρι του πιάνου αναλαμβάνει τον ρόλο του basso continuo.

Μάλιστα, πολλοί μουσικολόγοι πιστεύουν ότι η Σονάτα δεν γράφτηκε αρχικά για βιόλα ντα γκάμπα, αλλά αποτελεί μεταγραφή ενός χαμένου έργου, πιθανότατα για δύο φλάουτα ή δύο βιολιά και μπάσο κοντίνουο. Ακολουθεί την κλασική για την εποχή διάταξη αργό–γρήγορο–αργό–γρήγορο και είναι η δεύτερη από τις τρεις Σονάτες που έγραψε ο Bach για βιόλα ντα γκάμπα.

Ο Γιώργος Αρνής γεννήθηκε στην Αθήνα το 1975. Ξεκίνησε πιάνο σε μικρή ηλικία και συνέχισε με κλασική κιθάρα. Σπούδασε κοντραμπάσο με τον Βασίλη Παπαβασιλείου στο Ελληνικό Ωδείο από όπου αποφοίτησε το 2003 με Άριστα παμψηφεί και Β' βραβείο. Παρακολούθησε σεμινάρια με τους Duncan McTier, Jorma Katrama, Thomas Martin και Michael Wolf στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Έχει συνεργαστεί σε πολυάριθμες παραστάσεις με την Καμεράτα - Ορχήστρα Φίλων της Μουσικής με μαέστρους όπως οι Α. Μυράτ, Neville Marriner και Christopher Warren-Green και την ορχήστρα της ΕΛΣ σε καλοκαιρινές παραστάσεις όπερας και μπαλέτου στο Ηρώδειο. Έχει συμμετάσχει σε αρκετές παραγωγές σύγχρονης όπερας στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ, μεταξύ των οποίων το Λυκόφως των χρεών (2017) και ο Θάνατος του Άντονυ (2022) του Χαράλαμπου Γωγιού, το Λευκό Ρόδο (2018) του B.A. Zimmermann, Λεπορέλλα (2020) του Γιώργου Κουρουπού κ.ά. Το 2019 συμμετείχε στη συναυλία την Φιλαρμονικής Αθηνών στο Carnegie Hall Ν.Υ. με τον Γιάννη Χατζηλοΐζου στην συμφωνία αρ. 2 του G. Mahler, ενώ έδωσε δύο συναυλίες με την συμφωνία αρ. 9 του L.V. Beethoven στο Ηρώδειο και στην Ravenna IT, στον κύκλο "Οι δρόμοι της φιλίας" και μαέστρο τον Riccardo Mutti. Την περίοδο 2006-2016 ήταν μέλος του quintetto TANGartO ερμηνεύοντας μεγάλο μέρος του έργου του A. Piazzolla, ρεπερτόριο παραδοσιακού χορευτικού tángo και συνεργασίες με τραγουδίστριες όπως η Ελένη Πέτα, Μόρφω Τσαϊρέλη, Λουίζα Σοφιανοπούλου κ.ά. Το 2009 συμμετείχε στο ανέβασμα της όπερας María de Buenos Aires του A. Piazzolla / H. Ferrer (παραγωγή ΕΛΣ / θέατρο Ολύμπια). Συνεργάζεται επί σειρά ετών με το Ελληνικό Συγκρότημα Σύγχρονης Μουσικής και την Ένωση Ελλήνων Μουσουργών σε συναυλίες και workshops στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Ινστιτούτο Göthe κ.α. Έχει συμπράξει ως σολίστ με τις Ορχήστρες των Δήμων Αθηναίων και Ψυχικού. Από το 2001 κατέχει την θέση του Α' κορυφαίου στην Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου Αθηναίων.

Ο Παναγιώτης Γιαννακάκης γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε πιάνο στο Ωδείο Αθηνών με τη Μαρία Ρώτα και στο Ωδείο Τσαϊκόφσκι της Μόσχας.